Rasim Özdenören, aylık yazılarından birinde Amerikalı reformist sosyolog C.Wright Mills’in  “İktidar Seçkinleri/The Power Elite” adlı kitabını referans göstererek önemli bir konuya değiniyor. Mills, bir sosyoloğun  insan yaşamının kalitesinde bir farklılık yaratmakla ilgisi olması gerektiğini düşünen ve sosyologları “Scientism” (bilimcilik) tehlikesine karşı uyaran bir bilim adamı.

Özdenören Wills’in "Sıradan insanlar yaşadıkları gündelik hayatın dünyasını  aşacak güçte değildirler." önermesi üzerinden yürüyerek konuyu “müslüman aydın”ın vazifesine getiriryor.

Batının, kutsaldan arınmış değerlerden örülü bir dünya görüşünün savunucu olan “İktidar Seçkinler”i  “hep bildiğimiz aile sorumluluklarının cenderesine sokulmamışlardır. Bu tür insanların kalacakları pek çok oteller, moteller, oturacakları, kalacakları pek çok evler bulunmaktadır. Bu tür insanlar küçük ve tek bir topluluk içinde hapsedilmiş de değillerdir; gündelik hayatın ihtiyaçlarından uzak, günlük ekmeğin peşinde koşmaya mecbur olmayan insanlardır. Modern toplumun başlıca kuruluş ve hiyerarşilerinin komuta yerlerinde bulunan bu insanlar, iktidardaki seçkinler topluluğunu oluştururlar.”    

Yazar daha sonra başka bir kitaptan farklı bir seçkin tanımına geçiyor: “T.B. Bottomore ise, daha farklı bir "seçkin kesim"den söz açıyor. Ona göre, bu kesimi oluşturan toplumsal kümeler, aydınlar, sanayi yöneticileri ve yüksek hükümet görevlilerinden meydana geliyor (Seçkinler ve Toplum, Gündoğan Y. Ank. 1990, s. 73). Ancak bu kesimde yer alan "seçkinlerin" artan etkilerinin önemi, bunların potansiyel bir egemen olmasından ileri gelmiyor, fakat egemen olanların iktidarını kısıtlayabilir olmalarından kaynaklanıyor (age. s. 97).

Aydın Kavramını İslam’a Göre Yeniden Yorumlamalıyız

Elbetteki bu iki farklı yorumun birleştiği noktalar üzerinden müslüman toplumları bağlayan bir vurguya ulaşılması gerekiyor. Bu noktada Özdenören, ‘aydın’ nitelemesinin müslümana yükleyeceği fonksiyonun “Çağını İslam’a göre yeniden yorumlamak” olduğunu sabitleyerek bid’atlere sapmadan çağımızın gerçeklerini görmede bir ışık önermiş oluyor:

“Bütün bu anlayış farklılıklarının birleştiği ortak noktanın, aydın denilen tipin, toplumun alışılmış değer yargılarına başkaldırması  veya aykırı taleplerle toplumun karşısına çıkması ve her hâlükârda bir toplum eleştirmecisi olduğunu ileri sürebiliriz. "Aydın" kelimesini bu anlamıyla sınırlı tutarak ve Müslümanlar için bu kelimeyi kullanmayı kendimize müsaade ederek, bu nitelemenin (aydın nitelemesinin) Müslüman'a yükleyebileceği fonksiyonun çağını, İslâm'a göre yeniden yorumlamak olduğunu söyleyebileceğimizi sanıyorum. Bu bağlamda, fikir, yorum, yaklaşım yenidir; ama bu fikre, bu yoruma, bu yaklaşıma mesnet teşkil eden esas (kaynak) İslâm'dır ve İslâm olarak kalmaya devam etmektedir. Burada, yorumun konusunun İslâm olmayıp fakat içinde yaşanılan hayat tarzı  (onu şekillendiren fikirler, görüşler, anlayışlar vb) olduğuna dikkat çekerim. "Müslüman aydın" çağının gerçeklerine, böylece, İslâm'ın hakikatiyle yaklaşmayı denemiş oluyor. Bir sosyal gerçekliğe "entelektüel bir müdahale" söz konusuysa, bu müdahalenin "İslâmî parametreler" kullanılarak gerçekleştirilebileceği söylenmek isteniyor. Batı  kültürüne mensup aydın "profan değerleri" (kutsal muhteviyatından boşandırılmış değerleri) ölçü olarak alıp kullanabilirken; "Müslüman aydın" tanımı gereği, profan değerlere sahip çıkmayı reddediyor. Batılı aydın, yerleşik değerlerle mücadele ederken Kilise ile de karşı karşıya gelebilir (gelmiştir de); oysa "Müslüman aydının" bu bağlamda karşılaşabileceği gerçeklik ancak bidatler olabilir. Böylece Batılı aydın tipi ile Müslüman aydın tipinin farklı kürsülerden konuştukları ve farklı söylemler geliştirdikleri de ortaya çıkıyor.”

İslam’ı, çağa göre yorumlamaktan kaynaklanan sıkıntılarımızın çözümünde bu vurgular üzerinde dikkatle durulması gerekiyor. Bunun için Batının geçersiz muhtevalar öneren zihniyetlerin işaretlerinden yararlanıp altını İslam değerleriyle doldurmanın mümkün olabileceği de yazıdan çıkabilecek ana fikirlerden biri.

Müslüman aydının kendini bulması yolunda yeni bir sürece hazırlanması gerektiği, ehil bir kalem tarafından yeniden vurgulanırken bu tanıma uyan herkesin elini taşın altına koyması elzem hale gelmiş bulunuyor.

Yavuz Gencer

HaberKültür.Net