Her insanın hayatında illaki farklı diyebileceği tecrübeleri vardır. Her gün onca materyalin işgaline uğrayan beynimiz elbette kendince ayıklamalar yapar ve zihin tarihimize notunu düşer. Benim hayatımda sinemaya ve özelde müziğe olan tutku, vazgeçilmezlerin zihnime düştüğü notlarla şekillenir. Şu Ergenekon denilen süreci izledikçe ve ortaya çıkan iğrençlikleri gördükçe zihin tahtamda düşülen etkili notlardan birine dönüverdim hemen. Çok önceleri izlediğim bir filmdi bu ;  Yunan asıllı Fransız yönetmen Costa Gavras’ın başyapıtı “Ölümsüz - Z”. 1969 yapımı olan bu film ilginç şekilde sanki ülkemizin içinden geçmekte olduğu süreci resmediyor. İnsanların yaşadıkları zaman ve mekân farklı olsa da yaşananlar aynı tecrübelerden ibaret gibi görünüyor, inanın bu filmi izlediğinizde bana daha çok hak vereceksiniz.

Film aslen 1967-1974 yıllarında darbeci zihniyetle yönetilen bir Avrupa ülkesinde(Yunanistan) işlerin ne şekilde yürüdüğünü gözler önüne seren bir içeriğe sahip… Film bir polis şefinin şehrin ileri gelenlerine verdiği brifingden görüntülerle başlar. Bu brifingde konuşan, darbeci yönetimin temsilcisi olan bu kişi ülkenin kaderinin kendi haline terk edilemeyeceğinden, ülkenin sağlıklı hücrelerinin korunması gerektiğinden filan bahsederken çok ilginç bir şekilde günümüze adım atacak gibidir. Hani “milletimiz için en iyisini biz biliriz” diyen bizim cuntacılar gibi… Salonda konuşmayı pür dikkat dinleyen mutlu azınlığın bürokratları söylenenleri aynen uygulamaktan ve etliye sütlüye fazla karışmaktan imtina eden tiplerdir. Aynen bizdekiler gibi… Tuzu kuru bu azınlık darbeci yönetimin her emrini harfiyen yerine getirdiği gibi usulsüzlükleri kılıfına uydurma hususunda da oldukça tecrübelidir.

Şehre konuşma yapmak üzere gelen Sosyalist bir düşünürün konferansının basılması ve ardından bu akademisyenin linç edilerek öldürülmesi üzerine yaşananlar bizdeki ıslak imza tartışmasının kopyası gibidir. Herkesin önünde gerçekleşen bu cinayete seyirci olan kolluk kuvvetleri olayları bastırmak bir yana kontrollü bir şekilde olayları yönlendirmeyi ve amacına ulaştırmayı başarıyor.

Gazetecilerin filmlerine el konuluyor, olayı görenler satın alınıyor, savcı ise “ortada sadece bir yanlış anlama var, akademisyen arkadaşa yazık oldu, olayı gören duyan bilen varsa gelsin ispat etsin” diyerek işin teatral boyutuna renk katıyor.  Filmde, saldırıyı gerçekleştiren darbeci sivillerin ruh hallerinin tahlili ve içlerine düştükleri tuzağın hikâyesi de ihmal edilmemiş. Toplum içerisinde yer tutamamış bu “ezikler” darbe yönetiminin kendilerine verdiği gücü yine toplumun değer verdiği tüm kutsalı yok etmeye harcıyor. Bunu yaparken de hiçbir değer ve ahlak kavramı tanımıyor.

Bir avuç mutlu azınlığın menfaati için kurgulanan cinayetler, bürokratik oyunlar ve yasaklamalar o derece trajik bir tablo çiziyor ki bu filmin hakikisinin 2010 yılının Türkiye’sinde halen yaşanmakta olduğunu duysa sanırım filmin yönetmeni şaşar kalırdı. Avrupa sinemasında bu türün benzer örnekleri mevcut; Nisan Devrimi, Gomorra, Gladio  vb. yapımların arasında hem sinemasal değeri hem kullandığı dilin  özgünlüğü hem de senaryosunun gücü bakımından en önde geleni şüphesiz Gavras’ın filmi “Ölümsüz – Z “dir.

Filmin sonunu merak ediyorsanız hemen söyleyeyim. Darbeciler elbette işi örtbas ederler ama bir gazetecinin ve olaydan rahatsız olan bir yürekli savcının(halk bu savcıya ölümsüz anlamına gelen -Z- lakabını takar) merakına engel olamazlar. Tam da işler çığırından çıkacakken konuya dair tüm yorum ve görsel yayın askeri yönetim tarafından yasaklanır. Film bu durumu temsil eden darbecilerin televizyondaki bildirisiyle sona erer;

“Askeri yönetimin emriyle bugünden itibaren barış hareketleri, grevler, sendikalar, erkeklerin saçını uzatması, The Beatles, pop müzik, Sofokles, Leo Tolstoy, Socrates’in eşcinsel olduğunu yazmak, Sartre, Çehov, Mark Twain,  Samuel Beckett,  sosyoloji, uluslararası ansiklopediler, özgür basın ve sözlükteki ‘Z’harfi (kahraman savcıya takılan lakap) yasaklanmıştır”  

Melikşah Kaşgarlı

HaberKültür.Net