İranlılar Müzikten anlar mı?

İran köklü bir müzik geleneğine sahip. M. Ö 3500 yılına ait olan bazı belgelerden İranlıların bu tarihten çok önce büyük bir müzik kültürüne sahip olduğu anlaşılıyor. İslam kültürüyle de beslenerek gelişip güzelleşen İran müziğine yüzlerce ses ve saz sanatçısı icra ettikleri müzikle, birçok İranlı bilgin de müzik konusunda kitaplar yazarak katkıda bulunmuş.

Özgün İran musiki sistemi, makam esasına dayalı. Yedi ünlü İran makamı şunlar: Şûr, segâh, çehârgâh, mâhûr, humâyûn, râst pencgâh ve nevâ. Bu makamlardan türeyen beş bileşik makam (âvâz) ise şunlar: Ebû Atâ, deştî, efşârî, bayât-i zend (bayât-i turk) ve isfahân.

Müzik aletleri bakımından Türk ve Arap müziğindeki birçok aletle ortaklık gösteren İran müziğinde “tar ve setar”ın ayrı bir önemi var. Santur, ney, kemençe, tonbek diğer önemli müzik aletleri.

Habib Semâî, Nur Ali Burûmend, Ebulhasan Sabâ, Abdullah Devâmî, Ali Ekber Şehnâzî gibi usta sanatçıların yoğun gayretleriyle geleneksek İran müziği günümüze kadar ulaşmış.

İran İslam devriminden sonra ülkeye girişi yasaklanan İranlı sanatçılar Batı müziğinden de faydalanarak dünya çapında eserlere imza atmışlar. Bugün İran’da geleneksel İran müziğinin yanında İran-Avrupa karışımı bir müzikten de söz etmek mümkün. Yalnız bu sanatçılar Batı müziğinden faydalanalım derken kendi müzik geleneklerine sırtını dönmemişler, aksine daha da güzelleştirip gelecek nesillere “bizim sağlam bir müzik kültürümüz var, kıymetini bilmemiz lazım” dedirtecek, başka milletlerin de ilgisini cezbedecek işler yapmışlar.

Sanırım İran müziğine hayranlık duyan epey müziksever de İran’ın büyük sanatçılarından yalnız birinin bir eserini dinledikten sonra diğer İranlı sanatçıları araştırıp dinlemeye başlamıştır. Dünyaca bilinen onlarca sanatçı yetiştirmiş İran. Farid Farjad, Marziye, Mino Javan, Monica Jalili, Sima Bina, Monir Vakili, Hüseyin Alizade, Mohsen Namjo akla ilk gelen isimler.

Yerel olmadan evrensel olunmayacağı hepimizin malumu. Bu açıdan ülkemiz sanatçılarına çok şey anlatıyor İran müziği. Güzel bir örnek teşkil ediyor. Her şey bir yana ruhu doyuran, gönül okşayan; hüzün ve coşkuyu aynı anda yaşatan bir müzik İran müziği. Tatmayana balı ne kadar anlatsanız boştur, derler. O bakımdan henüz yapmadıysanız İran müziğine bir an önce kulak vermenizi öneririz.

Mehmet Bıyıklı

HaberKültür.Net