Merkez Efendi deyip geçmeyin

Özlem Dođan, genç neslin gönüllü hocasý Dursun Gürlek ile Merkez Efendi Türbesi ve mezarlýđýna yaptýklarý tarihi yolculuđu anlatýyor:

Mezarlýklar... Ýstiklal ţairimiz Mehmet Akif Ersoy'un da dediđi gibi; Mahalle-i emvat..

Yanýndan geçerken yüksek duvarlarýndan görebildiđimiz taţlarýn hüzünlü yüzleri bize çok ţey anlatýr...

Deđerli Hocamýz Dursun Gürlek ile Merkez Efendi Türbesi ve mezarlýđýna yaptýđýmýz tarihe yolculukta, biz öđrencileri ile paylaţtýđý kýymetli bilgilerinden feyz almak için sözü Dursun Gürlek Hocamýza býrakalým;

Ýstanbul Evliyalarýndan Merkez Efendi, Kocamustafapaţa'daki Sümbül Efendinin talebesi, müridi ve halifesidir.. Sümbül Efendinin ahirete intikal etmesinden sonra Sümbüliye tarikatýnýn ''postniţin''i olmuţtur.. Uzun bir çile dönemi vardýr..

Asýl adý Muslihuddin olan Merkez Efendi hakkýnda bir çok menkýbeler anlatýlýr... En meţhuru ţudur;

Bir gün Sümbül Efendi talebelerini toplayýp demiţ ki;

''-Eđer Allah size bir yetki verseydi ve bu kainatý baţtan, yeniden yaratacaksýnýz diye emretseydi nasýl yapardýnýz?''..

Talebelerinden her biri; Ben denizleri ţöyle yaratýrdým, ben yeryüzünü böyle yaratýrdým diye fikir beyan ettikten sonra sýra Muslihuddin Efendiye gelmiţ;

-''Hocam! Allah-ü Teala bu kainatý o kadar mükemmel, o kadar muazzam, her ţeyi o kadar yerli yerinde yaratmýţ ki, bana sýra geldiđinde ben hiç bir ţeye dokunmaz, her ţeyi merkezinde býrakýrdým diye cevap vermiţ. Bu hadiseden sonra da Muslihuddin Efendi Merkez Efendi olarak anýlýr olmuţ..

Bir de Merkez Efendi ile alakalý anlatýlan çiçek hikayesi vardýr;

Sümbül Efendi bütün talebelerinden çiçek toplayýp getirmelerini ister.. Talebeleri en güzel çiçeđi bulabilmek için dađýlýrlar.. Her biri çiçek getir, fakat Merkez Efendinin elinde bir kýrýk dal parçasý vardýr..

Sümbül Efendi talebesi Muslihuddin' e;

-Bu ne iţtir? diye sorunca Merkez Efendinin cevabý gayet net olur;

-Üstadým! Hangi çiçeđi kopartmak için el attýysam zikrettiđini duydum, koparamadým, bunu gördüm, elim boţ gelmemek için bunu getirdim...

Çiçeklerin zikirlerini duyabilecek kadar maneviyatý sađlam olan Merkez Efendi, ayný zamanda Sümbül Efendinin damadýdýr.. Sümbül Efendi'nin kýzý Rahime Hatun ile evlidir..

Tarikat ţeyhleri kendilerini manen olgunlaţtýrmak için belli bir süre çilehanede çile çekerlerdi.. Bu kýrk gün olur, bir yýl olur, süreleri deđiţirdi.. Ve o çile esnasýnda katiyen dýţarý çýkmazlar, oruç tutarlar ve bir bardak su, iki zeytinle iftar ederlerdi..

Merkez Efendi mezarlýđý bir çok Evliyaullah’ýn istirahatgâhýdýr... Bu zatlardan biri de Rufai tarikatýnýn

Cumhuriyet dönemindeki ţeyhi, Kenan Rufai Hazretleridir ki, demir parmaklýklý enfes bir kitabenin bulunduđu türbe de yatmaktadýr..

Ayrýca kýymetli edebiyatçýmýz Samiha Ayverdi, abisi Ekrem Hakký Ayverdi ve mezar taţý hazýr olduđu halde kendisi hayatta bulunan Ýlhan Ayverdi ( -Ekrem Bey'in Hanýmý- Büyük Osmanlýca Türkçe sözlük hazýrlamýţtýr) nin kabirlerinin bulunduđu haziresi de bu mezarlýktadýr..

Dünyada iyi komţunun faydasý olduđu gibi ahirette de iyi komţunun faydasý vardýr..Hadiste buyrulduđu gibi'' kiţi sevdiđi ile beraberdir''.. Ýnsan bu manevi havayla yođrulmuţ istirahatgahlarý görünce buraya özenmiyor deđil..

*****

Çok önemli bir ţahsiyet daha Merkez Efendi mezarlýđýnda medfundur.. Büyük tarihçimiz, sohbet adamýmýz, edebiyatçýmýz, Ýbnü'l Emin Mahmut Kemal Ýnal merhumun aile kabri de buradadýr..

Yahya Kemal, Ýbnül Emin'i tarif ederken ţöyle demiţtir;

Hezar gýpta o devri kadim efendisine

Ne kendi kimseye benzer, ne kimse kendisine..

Ýbnül Emin'in mezarýnda ortada yatan zat, babasý Seyyid Emin Mehmet Paţa'nýn kabridir.. Mezar taţýnda Osmanlýca; ''Ahya'ü ümmetten -Ümmetin hayýrlýlarýndan- Seyyid Emin Mehmet Paţanýn kabri'' yazýlýdýr.. Sadrazam Yusuf Kamil Paţa'nýn mühürdarýdýr ve Hazret-i Hüseyin'in soyundan geldikleri için seyyid olarak anýlýrlar..

Ýbnü'l Emin Mahmut Kemal Bey, 1957 yýlýnda 87 yaţýnda vefat etmiţtir. Mercan' da üniversitenin yanýnda, bugün beţ katlý Ýbnü'l Emin iţ haný vardýr. Bu iţ haný Ýbnü'l Emin Efendinin babasýndan kalma tarihi bir konaktýr.. 1959 yýlýnda, vefatýndan bir sene sonra vasiyetine aykýrý olarak daha çok para getirir düţüncesiyle yýktýrýlýp yerine bu iţhaný yaptýrýldý.. Halbuki kendisi, burasýnýn müze ţeklinde muhafaza edilmesini ve konađýn gelirlerinin de Fatih Çarţamba'da ki Ýmam hatip mektebi talebelerine ve Ýstanbul Üniversitesinin muhtelif fakültelerinde okuyupta dini Ýslam’ýn feraizini yerine getiren talebeye burs olarak verilecektir diye vasiyet etmiţti. Çünkü Hazret ''semere-i hayat, hayýr ile anýlmaktýr'' demiţtir..

Ýbnül Emin'in konađýnda elli sene kesintisiz, tarih, edebiyat ve musiki toplantýlarý düzenlenmiţtir... Ýbnül Emin'in en önemli hususlarýndan biri de ilahilerle, Türk Sanat musýkisidir.. Mecliste ilk önce Aziz Mahmut Hüdai'e ait bir ilahi okunur, sonra sohbet baţlardý. Tabi sohbette o devrin önemli ţahsiyetleri bulunurdu..Yahya Kemal, Ahmet Hamdi Tanpýnar, Mehmet Akif Ersoy, Neyzen Tevfik, Ýstanbul Üniversitesi Rektörü Sýddýk Sami Onan, Hasan Ali Yücel gibi seçkin simalar her hafta pazartesi konakta buluţurlardý..

Ýbnül Emin bu meclis hakkýnda ţöyle dermiţ;

-''Bizim meclisimize üç sýnýf insan gelir; Söz erbabý, saz erbabý, ahibbayý kadime -eski dostlar- bir de onlara terfikan -katýlarak- gelenler..

O meclise izin almadan gidilmezdi..

Ayrýca üstad, ilk önce makamýna kendisi oturur, gelenleri de makamýna göre yer gösterirdi.. Hatta Ord.Prof. Sadi Irmak bir gün üstad'ýn sađýna oturduđu halde Ýbnü'l Emin onu kaldýrýp kapýnýn yanýndaki yere oturtur..-Artýk kim bilir niye!-

Bir gün meţhur hafýzýmýz Kani Karaca Ýbnül Emin'e;

''-Üstadým! Müsaade ederseniz bir pazartesi de bir kaç arkadaţýmla zat-ý alinizi ziyaret etmek istiyoruz. Gelebilir miyiz? diye rica da bulunur..

Ýbnül Emin'de; ''Gelebilirsin'' der..

Ertesi hafta Kani Karaca konađa yanýnda onbeţ yirmi kiţiyle gidip kapýyý çalar..Hazret pencereden bakýpta kalabalýđý görünce söylenir;

''-Sadece Kani deđil, Fuzuli' de gelmiţ''…

Ýbnül Emin tevriye sanatýnýn da ustasýydý.

1957 de vefat etti.Tüm kitaplarýný- kütüphanesi çok zengindi- üniversiteye bađýţladý.. Cumhuriyet tarihinde ilk defa tekbirlerle cenazesi Beyazýt Camiinden omuzlar üstünde, arabaya konmadan buraya -Merkez Efendi mezarlýđý- defnedildi..

Ayrýca Ýbnül Emin'in kabrinin bir kaç mezarlýk yanýnda meţhur Binbir hadis kitabýnýn yazarý Mehmet Arif Bey yatýyor.. Erzurum cephesinde Ruslarla savaţmýţ ve hatýralarýný ''Baţýmýza Gelenler'' adlý bir kitap olarak yayýnlamýţtýr..

Yine önemli bir ţahsiyetin mezarý da buradadýr.. Dünyaca meţhur tarihçimiz Ord. Prof. Mükremin Halil Yinanç Hoca... Ýslam Tarihini ondan daha iyi bilen ikinci bir ţahsiyet daha Türkiye'de deđil dünyada yoktur..Hafýza ţampiyonudur..

Hükümet, hocayý Ýslam eserlerini istinsah etmesi için Paris'e göndermiţ.. Kütüphaneleri gezerken Bibliotheque Nationale kütüphanesinde, yazma tek nüsha bir kitaba rastlar... Kitabýn fotođrafýný çekmek yasak. Mikrofilm, fotokopi vs. zaten yok.. Ama hoca hafýzasý ile kitabýn ikinci nüshasýný çýkarmýţ.. Her sabah kütüphaneye gidip on sayfasýný ezberler, kaldýđý otele gidip yazar, ertesi gün kaldýđý yerden bir on sayfa daha ezberleyip tekrar odasýna dönüp kađýda dökermiţ.. Ýţte o kitabý''Nusretname'' bu ţekilde istinsa etmiţ.

Selçuklu ve Ýslam tarihi uzmaný Mükremin Halil Yinanç Hocamýz, 1961 de Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, tarih kürsüsünde ders verirken vefat eylemiţtir..

Merkez Efendi mezarlýđýnda gezintimizi sürdürürken çok ilginç bir mezarlýđýn önünde Dursun Gürlek Hocamýz bizi durdurdu;

Ţimdi de, Halil Ađa'nýn kabri baţýndayýz.. Mezar taţýnda Osmanlýca ţöyle yazýyor;

Elbaki.. ''Merhum ve Gafur Ýla Rahmete Rabbül Gafur, karý dýrdýrýndan vefat eden Esseyid Halil Ađa'nýn ruhuna Fatiha''..

****

Ţu andan öyle bir zatýn huzuruna geldik ki bize “hoţ geldiniz” diyor…

Allame-i Cihan, Hafýz-ý Kütüb Ýsmail Sâib Sencer Hocaefendi..

Cumhuriyet döneminde 40 yýl Beyazýt Devlet Kütüphanesi müdürlüđü yapmasýna rađmen cübbe ve sarýđýný asla çýkarmamýţtýr..Devrin Milli Eđitim Bakaný Hasan Ali Yücel, Hocaefendinin önünde el pençe divan dururdu..

Hasan Ali Yücel 1930 yýllarda çýkardýđý ''Mevlana'dan Rubailer'' adlý kitabý ile ilgili ţöyle anlatýyor;

''Mevlananýn el yazýsýný bulmak için Ýstanbul' da gezmediđim kütüphane, sormadýđým alim kalmadý.. En sonunda Büyük Allame, Ýsmail Sâib Hocaefendiye durumu arzettim.. Hazret;

''Ţu kitabý indir'' dedi..

Kitabý açýp baktým ki, Mevlana'nýn El yazýsý.. Ben de aldým ve kitabýma koydum.. Binaenaleyh,büyük alimimiz Ýsmail Hoca efendinin mübarek ellerinden bûsederim''. Diyor...

Hasan Ali Yücel, Chp'nin Milli Eđitim Bakaný.. Ama Hoca efendinin sahip olduđu ilim ve irfan kudretini görüyorsunuz ki, bakanlar bile huzurunda el pençe divan duruyorlar..

1940 yýlýnda Ýsmail Saib Hoca efendi vefat ettiđinde defnedilirken, Mahir Ýz Hocamýz anlatýyor;

Cenaze defnedildikten sonra ađaçlardan birisinin arkasýna sýđýndým. Kalabalýk dađýldý.. Sadece Oskar Reţer- Ýsmail Hoca efendinin ilmine ve faziletine hayran olup müslüman olan ve adýný Osman Reţat olarak deđiţtiren Alman yahudisi, müsteţrik- baţýnda kaldý.. Ben de kendimi göstermeden onu seyrettim.. Yarým saat ađlayarak dua etti..

Ýsmail Saib Hoca vefat ettiđi zaman Reţer, “Artýk onsuz bu dünya yaţanmaya deđmez” demiţ, intihara teţebbüs etmiţti.

*****

Merkez Efendi Mezarlýđýndaki gezimizin sonunda anladýđým bir gerçek var ki, her gün önünden geçip gittiđimiz ve mühimsemediđimiz kabristanlarda yatan ţahsiyetlerin ruhaniyetinden hakkýyla haberdar deđiliz.. Halbuki bir çođu kendi devirlerinin müstesna ţahsiyetleriydi..

Yine içinde bulunduđumuz bu devrin müstesna ţahsiyetlerinden Ýskender Pala'nýn kitabý; Katre-i Matem'de mezarlýklar hakkýnda kahramanýn ađzýndan ţu cümleler dökülüyor;

''Ţehirlerin tarih boyunca gördüđü düţler, mezar taţlarýnda tek tek kaydedilmiţ duruyor.. Okunacak hiç bir hikaye, hiç bir mesnevi, hiç bir ţehir tarihi veya hal tercümesi kitabý, insanlara mezarlar kadar içli, onlar kadar sahici bir hikaye anlatamýyorlar''..

Yalan ve riyanýn hakim olduđu bu dünyada, en yalýn ve gerçek olan ölümün çiçeklerin rengiyle bezendiđi kabristanlardýr..

Bizim de ömrümüz son bulduđunda, ferah bir cennet penceresinin açýldýđý uykulara gark olmak temennisiyle..